Chúa Trịnh với sự kiện Đào Duy Từ



Về sự nghiệp của Đào Duy Từ thì ít người biết khi còn nhỏ cho đến khi ông đỗ Tiến sĩ trong đời vua Lê Thế Tông 1573 – 1599. Những tình tiết li kỳ đầy kịch tính của nhân vật Đào Duy Từ đã được viết trong : Đào Duy Từ khảo biên, NXB Thanh Hóa năm 1998.

Đào Duy Từ con ông Đào Tá Hán, một kép hát nổi tiếng ở làng Hoa Trai, huyện Ngọc Sơn, phủ Tĩnh Gia,Thanh Hóa ( nay là Vân Trai, Tĩnh Gia ), đã từng giữ chức Linh quan, quản lí đội nữ nhạc của Triều đình. Duy Từ khi lên 5 tuổi thì cha chết, mẹ là bà Kim Chi ở vậy nuôi con ăn học. Bà Kim Chi là người con gái xinh đẹp của ông Tiên chỉ Vũ Đạm. Duy Từ học thầy Hương cống Nguyễn Đức Khoa, được thầy khen tài học thông minh và rất quí mến. Khi Duy Từ trưởng thành, bà Kim Chi tìm cách cho con đi thi để mở đường tiến thân nên bà đã lo lót với xã trưởng là Lưu Minh Phương nhờ thay đổi lí lịch sang họ mẹ ? Xã trưởng đồng ý giúp với điều kiện là phải lấy hắn. Bà buộc phải đồng ý, nhưng khất đến sau khi con thi đỗ !

Đào Duy Từ đã trở thành Vũ Duy Từ con ông Vũ Như Lâm và lọt vào kỳ thi Hương đoạt giải Á nguyên năm 1593.. Đến kỳ thi Hội ông lại có bài thi hay nhất trường thi để đỗ Tiến sỹ ?. Qua kỳ thi Hương, xã trưởng nhắc bà điều giao ước, bà từ chối khéo và xin con gái hắn làm con dâu mình chứ không về làm vợ hắn! Cuộc thương lượng kéo dài nên vỡ lở…Quan huyện là người nhà xã trưởng cũng không dám bao che nên đã tố giác lên trên. Quan chủ khảo khóa thi Hội là Nguyễn Kim Liêu đã xóa ngay tên Vũ Duy Từ, không chio đỗ Tiến sỹ và cả kết quả Á nguyên trước đó. Hay tin bà Kim Chi thắt cổ tự tử, Đào Duy Từ bị bệnh nặng và con đường thi thố tài năng đã chấm hết !

Đến năm 1625, tức 32 năm sau, ông đã vào đàng trong với chúa Nguyễn Phúc Nguyên ở tuổi 53 và được trọng dụng và phát huy hết tài năng về văn và võ như chúng ta đã biết. Ông ra đi nhưng vẫn để một người con trai cả ở lại và làm việc ở giáo phường, được giao quản lý đội ca kỹ của triều đình, phát huy một gia nghiệp nổi tiếng của họ Đào. Một sự trùng lặp : cha vào trong và con ở lại phục vụ hai Vương triều Lê- Trịnh và Nguyễn theo đúng tài năng.

Điều chúng ta cần biết là khi đó, luật Hồng Đức đang thực thi. Một điều trong đó: Cấm con nhà Xướng ca đi thi tuyển để làm quan chức ? Không được kết hôn với con nhà quan, còn nữa, luật này còn cấm binh sĩ đi thi !

Hơn một trăm năm thực thi bộ Luật Hồng Đức đã bộc lộ nhiều hạn chế. Nó không khuyến khích tất cả các tầng lớp nhân dân trên con đường học tập ! Khi đất nước bình yên và xã hội phát triển các luật lệ, chính sách mới bộc lộ những hạn chế và cần được điều chỉnh để phù hợp với những cải cách tiến bộ.

Khi chúa Trịnh Cương lên ngôi, chúa đã cho nhiều chương trình chỉnh sửa các qui định đã không còn phù hợp. Nhiều nhà nghiên cứu, sử gia đã thống nhất nhận định : “ Là người có nhiều tâm huyết cải cách và cũng chính là nhà chính trị, kinh tế lỗi lạc của Việt Nam thế kỉ XVII.” Và Điều quan trọng nhất, chúa xóa bỏ qui định cấm con nhà Xướng ca và binh lính đi thi, tầng lớp này đã không bị miệt thị, phân biệt đối xử. Trong thi cử sẽ nghiêm trị những tệ nạn không công minh, dùng thế lực đồng tiền và quyền thế chi phối.

Thế mới biết một điều Luật được ban hành có thế lực và chi phối các hoạt động của xã hội như thế nào, sự thực thi nó và khi đã không còn phù hợp thì phải điều chỉnh hoặc bỏ nó đi. Luật phải làm cho xã hội công bằng và minh bạch.

Việc Đào Duy Từ vào Nam, những lý do của nó, âu cũng là một điều dễ hiểu !

Đền thờ Đào Duy Từ ở huyện Hoài Nhơn, Bình Định

Ảnh : Đền thờ Đào Duy Từ – xã Hoài Thanh Tây, H. Hoài Nhơn, Bình Định

Ảnh: Phía trước đền – Tại Lễ kỷ niệm 440 năm ngày sinh DNVH Đào Duy Từ

Xem thêm :

http://www.hoainhon.binhdinh.gov.vn/content.php?id=77&pr=75

http://petronews.vn/tin-tuc/van-hoa/17603/giai-thoai-ve-mot-dai-cong-than-nha-nguyen-dao-duy-tu.html

Bàn về giai thoại chung quanh Đào Duy Từ

Tuấn Dũng

There are no comments yet

Tin khác đã đăng